Ons net en de energietransitie

'Gebrek aan stroomkabels belemmert omslag naar groene energie', 'Stroomnet kraakt onder enorme toename zonnepanelen' en 'Energie uit zonnepanelen verstopt stroomnet'. Zo maar een aantal koppen van de afgelopen dagen in de media. Wat is er aan de hand met het stroomnet in Nederland?

Economie groeit en energietransitie versnelt

Door de groeiende economie neemt de vraag naar vermogen snel toe, vooral bij bedrijven. Daarnaast versnelt de energietransitie: op steeds meer plekken wordt duurzame energie opgewekt. Het terugleveren van energie is een goede ontwikkeling, maar vraagt wél extra capaciteit van ons netwerk. Het elektriciteitsnet is honderd jaar geleden ontworpen om stroom van gas- en kolencentrales naar de verbruikers te transporteren. En helaas niet voor grootschalige levering én teruglevering van energie in gebieden waar de kabel doorgaans 'dun' is.

Datacenters en zonneparken

De grote capaciteitsvraag die we de laatste jaren zien, komt mede door een sterke toename van datacenters en zonneparken. Het aantal datacenters in Nederland is de afgelopen vier jaar enorm toegenomen, vooral in metropoolregio Amsterdam. Een gemiddeld datacenter vraagt al gauw een vermogen dat te vergelijken is met een stad tussen de 35.000 en 140.000 inwoners. Sinds kort vestigen ook hyperscale datacenters zich in Nederland, deze vragen nog veel grotere vermogens, meer dan 100 MW.

Daarnaast is de afgelopen twee jaar zo'n tien miljard euro toegezegd aan subsidie voor zonprojecten. Dat leidde tot een hausse aan zonneparken. Juist dunbevolkte gebieden zijn aantrekkelijk voor ontwikkelaars van zonneweiden, vanwege de lage grondprijzen. Wij houden er rekening mee dat in Friesland tot 2050 zo'n 6100 megawatt aan zonne-installaties in de netten zal moeten worden ingepast. Ter vergelijking: eind 2018 was er circa 300 megawatt opgesteld vermogen. Het aanbod van zonnestroom zal de komende dertig jaar dus vertwintigvoudigen.

Netaanpassingen kosten tijd

Onze investeringen worden volledig (via de tarieven) betaald door onze klanten, van Leeuwarden tot Leiden. Daarom verzwaren we het net op het moment dat de investeringen verantwoord en doelmatig zijn. En starten we met investeren als we zeker weten dat er vermogen gevraagd wordt. Bij datacenters en zonneparken weten we vaak niet tijdig genoeg waar ze precies willen vestigen. Een zonneweide in een weiland kan vaak al binnen een jaar operationeel zijn. Terwijl de verzwaring of uitbreiding van infrastructuur jaren duurt door allerlei procedures. Zo kost het leggen van een middenspanningskabel ongeveer een jaar, het uitbreiden van een onderstation drie tot vijf jaar en de realisatie van een nieuwe onderstation vijf tot acht jaar.

Wat nu?

Een flinke uitdaging dus. Onze primaire taak is het aansluiten van klanten en het transporteren van vermogen. Daarom passen we het net continue op diverse locaties aan. Als dat niet of niet op tijd lukt, zijn we soms genoodzaakt om een transportbeperking op te leggen. Dan heeft een klant wel een aansluiting, maar krijgt hij tijdelijk geen toestemming de volledige capaciteit van de aansluiting te gebruiken. 

Liever nog voorkomen we deze grote investeringen en hoeveelheid werk aan het net door innovatieve oplossingen. Daarmee geven we niet alleen invulling aan onze missie om de energievoorziening naast betrouwbaar en bereikbaar (voor iedereen onder gelijke condities toegankelijk) ook betaalbaar te houden. Maar houden we ook de kosten die de energietransitie met zich meebrengt zo laag mogelijk.

Een oplossing is het inrichten van een flexibiliteitsmarkt. Dat doen we al in Nijmegen-Noord. Daar proberen we de vraag en het aanbod aan elektriciteit goed op elkaar af te stemmen en zo piekbelasting te voorkomen. Omdat we in een flexmarkt beschikbaarheid kopen van buiten het net opgesteld vermogen (wat flink duurder is dan investeren in netten) is dit een tussenoplossing. Een andere oplossing is cable pooling, waarbij gebruiker en opwekker gebruiken maken van één kabel. Hierbij zorgen we voor een hogere benuttingsgraad van onze assets en voorkomen we netinvesteringen.

Daarnaast bekijkt Liander of bij aansluitingen van zonneweides de redundantie (dubbele uitvoering) in bepaalde gevallen losgelaten kan worden, waardoor minder extra kabels nodig zijn. Hiervoor zijn we in overleg met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Netbeheerders mogen geen kabels in de grond leggen als ze niet zeker weten dat die kabels ook worden gebruikt. Daarom onderzoeken we of we 'anticiperend' mogen investeren, dat wil zeggen dat we investeren zonder vooraf 100 procent zekerheid te hebben dat de netten ook worden gebruikt.

Meer coördinatie en tijdig overleg

Anders dan met windparken is er voor zonneweiden en datacenters geen centrale coördinatie, planning of spreidingsbeleid. Als we in een vroeg stadium weten waar een datacenter of zonnepark komt, kunnen we daar rekening mee houden. Grootzakelijke klanten die veel vermogen nodig hebben of willen terugleveren, roepen we op vroegtijdig contact met Liander op te nemen.